UPOV 1991: Mengapa Pesawah Bimbang Hak Menyimpan Benih Bakal Terjejas?
KUALA LUMPUR – Cadangan Malaysia menyertai Konvensyen Antarabangsa bagi Perlindungan Varieti Baharu Tumbuhan 1991 atau UPOV 1991 mencetuskan kebimbangan dalam kalangan pesawah, petani kecil dan pertubuhan masyarakat sivil.
Perdebatan itu bukan sekadar mengenai jenis benih yang boleh digunakan, tetapi turut menyentuh persoalan lebih besar tentang hak petani, kos pengeluaran makanan dan pihak yang akan mengawal bekalan benih negara.
Terbaharu, Forum Kedaulatan Makanan Malaysia dilaporkan menyerahkan petisyen dengan kira-kira 20,800 tandatangan bagi membantah pindaan Akta Perlindungan Varieti Baru Tumbuhan 2004 atau Akta 634 serta cadangan penyertaan Malaysia dalam UPOV 1991.
Apa sebenarnya UPOV 1991?
UPOV merupakan sebuah sistem antarabangsa yang memberikan perlindungan hak kepada pembiak baka yang menghasilkan varieti tumbuhan baharu.
Tujuannya adalah untuk melindungi usaha penyelidikan dan inovasi, hampir sama seperti perlindungan harta intelek terhadap sesuatu ciptaan. Pemilik varieti yang dilindungi mempunyai hak tertentu terhadap pengeluaran dan pembiakan benih tersebut.
Penyokong sistem ini berpandangan perlindungan lebih kukuh dapat menggalakkan syarikat, institusi penyelidikan dan pembiak baka membangunkan varieti baharu yang lebih produktif, tahan penyakit serta sesuai menghadapi perubahan iklim.
Namun, kumpulan petani bimbang perlindungan yang terlalu luas boleh mengehadkan amalan tradisi mereka.
Mengapa pesawah membantah?
Di bawah undang-undang Malaysia ketika ini, petani diberikan ruang lebih luas untuk menyimpan, menggunakan semula, bertukar dan menjual benih yang dihasilkan daripada ladang mereka.
UPOV 1991 pula mengukuhkan hak pembiak baka terhadap varieti yang dilindungi. Pelaksanaannya boleh menentukan sejauh mana petani dibenarkan menggunakan semula benih hasil tuaian tanpa kebenaran pemegang hak.
Inilah yang menjadi kebimbangan utama pesawah.
Mereka khuatir akan terpaksa membeli benih baharu dengan lebih kerap, sekali gus meningkatkan kos tanaman dan kebergantungan kepada pembekal atau syarikat benih tertentu.
Kebimbangan lain termasuk kemungkinan berlakunya monopoli, penyusutan kepelbagaian benih tempatan serta kehilangan pengetahuan tradisional mengenai pemilihan dan penyimpanan benih.
Kumpulan yang membantah turut membangkitkan risiko biopirasi, iaitu sumber genetik atau varieti tradisional tempatan digunakan untuk menghasilkan varieti komersial sebelum hak eksklusif diberikan kepada pihak lain.
Pada Januari lalu, kira-kira 200 petani, pesawah dan aktivis turut berhimpun di hadapan Parlimen bagi menyerahkan memorandum berhubung kebimbangan terhadap pindaan Akta 634.
Kerajaan beri jaminan petani masih ada pilihan
Kerajaan bagaimanapun menegaskan bahawa pendekatan terhadap UPOV 1991 dibuat secara berhati-hati dan seimbang.
Kementerian Pertanian dan Keterjaminan Makanan memaklumkan petani masih bebas memilih sama ada mahu menggunakan benih berdaftar yang dilindungi atau benih lain yang tidak tertakluk kepada perlindungan varieti tumbuhan.
Pindaan Akta 634 juga dikatakan bertujuan memodenkan sistem perlindungan varieti tumbuhan negara dan mewujudkan persekitaran yang dapat menggalakkan penghasilan benih lebih baik.
Namun, persoalan utama yang masih ditunggu pesawah ialah bentuk sebenar perlindungan yang akan dimasukkan dalam undang-undang tempatan.
Adakah pesawah kecil akan terus dibenarkan menyimpan benih untuk musim berikutnya? Adakah mereka boleh bertukar benih sesama petani? Adakah kos royalti atau lesen akan dikenakan terhadap benih tertentu?
Selagi butiran lengkap pindaan belum diputuskan dan dibahaskan secara terbuka, kebimbangan mengenai masa depan benih negara dijangka terus menjadi perhatian.
Bagi pesawah, benih bukan sekadar produk komersial. Benih ialah asas pendapatan mereka, kesinambungan musim tanaman dan antara komponen terpenting dalam keterjaminan makanan negara.